IŞID’in Değişen Yüzleri

IŞID ortaya çıktığı günkü örgüt müdür? Hedefleri bakımından, kullandığı araçlar bakımından IŞID’da ne gibi değişimler yaşanmıştır. İlk ortaya çıktığı ve ses getiren eylemlere imza attığı günlerden bugüne farklı grup ve ülkelerle ilişkilerinde nasıl bir dönüşüm yaşandı? Bütün bunlara cevap vermek için IŞID’ın son iki yılına göz atmak gerekiyor.

IŞID şu an yok olmaya yüz tutmuş bir örgüt. Bunu söylemek için erken denebilir. Ancak bir taraftan Musul’da Irak ordusunun başlattığı operasyon, diğer taraftansa Rakka’da başlayacak olan kuşatma harekatı eninde sonunda IŞİD’ın büyük şehirlere hakimiyetini sona erdirecek. Geriye Suriye’de Deyruzzor ili kalıyor ki Musul ve Rakka kurtarıldıktan sonra  Deyruz Zor’un özgürleştirilmesi çok daha kolay olacaktır. IŞİD’in bu şartlar altında daha fazla yaşama şansı yok. Şimdiden üzerinde durulan şey  IŞİD sonrası süreçte neler olacağı.

Musul’a yönelik operasyonla ilgili olarak ABD’nin hava desteği, özellikle operasyonun başlarında var deniyordu ama hiç bir zaman bu destek belirleyici nitelikte olmadı. Musul gibi yoğun bir sivil kesafetine sahip Irak’ın ikinci büyük kentinde en büyük zararı sivillere verecek, suçluyla suçsuzu, masumla mücrimi ayrıt edemeyen hava saldırısı ağırlıklı bir operasyon düşünülemezdi. Sivillere dönük ihlallerle ilgili suçlamaların Haşdi Şabi üzerinde ağır baskı oluşturduğu bir süreçte bu seçeneğin tercih edilmesi, Irak yönetimini de ordusunu da zan altında bırakacak bir tutum olurdu. Sivillere zarar gelmemesi için gösterilen bütün ihtimama rağmen hala Haşdüş Şabi üzerindeki suçlamalar devam etmekte. Geçmişte IŞID’la mücadele sırasında meydana gelen ihlallerine dair bazı uluslararası insan hakları kuruluşlarının raporları bulunmasına karşın bu suçlamalar, Irak hükümeti tarafından kabul görmedi. Ancak yine de tarafsız insan hakları kuruluşları tarafından ortaya atılan suçlamaların varlığı, en azından bu iddialardan bir kısmının doğru olduğunu gösteriyor. Ancak burada önemli olan ihlallerin sistematik olup olmadığı ve hiyerarşik bir talimattan kaynaklanıp kaynaklanmadığı. Şayet Haşdi Şabi’yi eleştirenler bu iki noktada kanıt ortaya koyabilirlerse iddialarına haklılık kazandırmış olurlar. İhlaller bireysel bazda gerçekleşen ve bir kaç militanın ya da örgüt içerisindeki küçük bir grubun belirli bölgelerde yapmış olduğu bir takım eylemlerle sınırlıysa, o zaman suçlamaların bir ihlali ortaya çıkarmak ya da haksızlığı gidermekten çok IŞID’A karşı verilen mücadeleyi baltalamak olduğu sonucuna varılabilir. Zira bu mücadelenin büyük ölçüde ABD insiyatifinde gerçekleşmesi isteniyor. Nasıl ki Türkiye’nin ABD güçlerine muhtaç olmadan el Bab’ı IŞID’ın elinden kurtarması bir şekilde ABD’yi rahatsız ettiyse Musul’da da Iraklı yerel güçlerin uluslararası koalisyondan bağımsız hareket etmeleri, ya da koalisyonun katkısını sembolik noktaya indirgeyen istiklaliyeti, yine aynı güçleri rahatsız etmektedir.

Öte yandan IŞID’ın taktiklerini değiştirdiğini, hayatta kalma mücadelesine uygun bir strateji gütmeye başladığını görüyoruz. IŞID şu anda yeni bir kent, kasaba ya da yerleşim yeri ele geçirme siyasetinden vazgeçmiş durumda. Savunma stratejisinin önemli bileşenlerinden biri olması hasebiyle buna mecburen başvuruyor.

Bir diğer değişim ise IŞID’ın müttefik olarak gördüğü çevre ülkelerle ilişkisi düzeyinde görülüyor. IŞID’in zaten Musul’un şaibeli bir şekilde ele geçirildiği ve bu noktada Irak’a komşu ülkelerin ciddi  katkılarının olduğu yönünde bir takım iddialar ortaya atılmıştı. Bunların somut hukuki delillerle kanıtlanması zor. Adı sanı bilinmeyen ve 2000’li yılların başlarında çöküş süreci sırasında küllerinden doğan bir örgütün, Musul gibi onbinlerce askerin bulunduğu bir kenti ele geçirmesi ve bunu kendi imkanlarıyla başarmış olması, inandırıcılık düzeyi oldukça düşük bir iddia. Bu nedenle IŞID’in Musul’u işgaline dair ortaya atılan ve komplo teorilerini andıran iddiaların çok da gerçekçi olmadığını söyleyemiyoruz. Bu iddiaların çoğu Musul’un, içlerinde IŞID’ında bulunduğu 12 Iraklı örgüt tarafından ele geçirilişinin uluslararası ve yerel işbirliği boyutuna dikkat çekiyor. Musul’un bu örgütler tarafından silahlı baskınla bir gecede ele geçirilişinde bölge ülkelerinin hiç bir etkisi olmadığı yönündeki tezleri geçici olarak kabul etsek bile, en azından bu işgalin ardından yapılan resmi açıklamalar, IŞID önderliğindeki örgütlerin Musul eylemini meşrulaştırdığını gösteriyor. Özellikle Davutoğlu’nun akademik bir ortamda söylense bir teori ya da açıklama biçimi olarak görülebilecek ya da en azından meseleyi izah eden nedenler hiyerarşisi içerisinde üçüncü ya da dördüncü derecede açıklayıcı olabilecek bir causelite’yi birinci sıraya yerleştirme gayreti olarak nitelenebilecek resmi açıklamaları, hep bu minvalde değerlendirilmiş, Türkiye’nin IŞID’la dolaylı ya da doğrudan ilişkisinin olduğunu iddia edenler tarafından sürekli olarak bir argüman olarak kullanılmıştır. Asıl konumuz olmaması hasebiyle siyasi liderlerin bu ve benzeri hassas konularda ne kadar dikkatli açıklamalar yapmaları gerektiği meselesi bir kenara, IŞID’ın ilk ortaya çıktığı günlerde Irak’a komşu ülkeler başta olmak üzere özellikle meseleyi Şii-Sünni çelişmesi meselesi üzerinden değerlendirmeyi siyasi maslahatları açısından uygun gören bazı bölgesel ve küresel güçler tarafından en azından sempatik karşılandığını söylemek mümkündür. Bu suçlamalara maruz kalan bölgesel güçler arasında Kuzey Irak bölgesel yönetimi başı çekiyor. IŞID işgallerinden en fazla zarar görenlerden biri olan Barzani yönetiminin bu suçlamalara maruz kalması aslında meselenin ne kadar kompleks olduğunu göstermesi bakımından önemlidir.

İslam ÖZKAN | UGSAM Araştırmacısı | Ekşim 2018
Yazının tamamına ulaşmak için | Tıklayın

Yorum ekle